بررسی رابطه بین ارگونومی محیط کار و استرس شغلی کارکنان

عدم توجه به اصول ارگونومی و رعایت نکردن آنها در محیط کار، هزینه های بسیار زیادی را هم برای کارفرما و هم برای کارکنان بدنبال خواهد داشت. و موجب کاهش کارآیی و افزایش استرس کارکنان نیز می گردد. در صورتیکه فناوری ارگونومی بدرستی بکار گرفته شود می تواند موجب حذف یا کاهش صدمات و مشکلات بهداشت و ایمنی شغلی در محیط کار و افزایش کارآیی گردد. با وجود این در طراحی کار توجه کافی بدانها صورت نمی گیرد. هدف اصلی این مطالعه بررسی نقش ارگونومی و ارتباط آن با استرس شغلی کارکنان می باشد . نتایج حاصل از این مطالعه بیان داشت که بین ارگونومی محیط کار و استرس شغلی رابطه معنی داری وجود دارد (۰۵/۰p≤). بین فیزیولوژی کار و روانشناسی مهندسی با استرس شغلی رابطه معنی دارد (۰۵/۰p≤) ولی بین بیومکانیک و آنتروپومتری با استرس شغلی رابطه معنی داری یافت نشد (۰۵/۰p≥). در این مقاله ابتدا خلاصه ای از ادبیات تحقیق شامل: تعاریف ، شاخه ها، اهداف ارگونومی ، استرس، عوامل استرس زا، و پیامدهای استرس بیان می شود. در ادامه فرضیه ها، روش انجام تحقیق، نحوه تجزیه و تحلیل، آزمونهای مورد استفاده، جمع بندی و ملاحظات تحقیق ارائه شده است.

قانون مورفي در مهندسي ايمني

به راستي كه ديكته نانوشته، غلط ندارد. عليرغم تمام سعي و تلاشي كه انسانها جهت جلوگيري از وقايع ناخواسته ناشي از خطاها و عدم آگاهيها انجام مي دهند، مع‌الوصف حادثه ها قطعه رخ مي دهند.
قانون مورفي بر اين باور است كه «هر اشتباهي، ممكن است بوجود آيد» اين قانون به نام يك مهندس نيروي هوايي آموريكا به نام سروان اد مورفي (Ed Murphy) و همكارش نسبت داده شده است كه در سال 1949 آزمايشات سوانح هوايي را بررسي مي كردند. آنها به دنبال يافتن عقربه اي فرسوده كه به اشتباه چندين سيم را به هم مرتبط مي كرد، بودند كه در اين جريان، سروان مورفي اعلام داشت «اگر هيچ راهي براي اشتباه و خطاي يك تكنسين نباشد، با اين همه امكان ايجاد خطا وجود دارد».
سروان مورفي و همكارش موفق به ارائه گزارش بسيار جالبي در خصوص ايمني شدند. در خلال چندين سال كه آنها در تلاشي مشترك تحقيقاتي را بر روي سوانح هوايي انجام مي دادند، آنان به نتايجي رسيدند كه آنرا قانون مورفي ناميدند. وقتي كه در جريان يك كنفرانس مطبوعاتي، سرهنگ استپ (Stapp) به عنوان مدير پروژه «قانون مورفي» را اعلام كرد اين قانون به سرعت بر سر زبانها افتاد.
تغييرات و پيامدهاي آن توسط افرادي كه اين قانون را در محيط هاي متفاوت ديگري تجربه كرده بودند به اين قانون اضافه شد. در اين ارتباط چند اصل قابل اجرا را براي مهندسي ايمني ذكر مي كنيم.
در اجراي برنامه هاي پيشگيري «قانون مورفي» اهدافي وجود دارد كه معمولا در مهندسي ايمني دنبال مي شود. هدف تمام مهندساني كه در توليد محصولات، تجهيزات، فرآيندها و محيط كار دخالت دارند كاهش خطرات است. با برنامه ريزي، طراحي و تحليل فرآيندها مي توان عواملي كه باعث وقوع حوادث مي شوند را كاهش داده يا از ميان برداشت.

• اتومبيل سواري و كاميون كه در يك جاده كفي عريض به سمت همديگر در حال نزديك شده هستند، در يك پل كم عرض به همديگر مي رسند.
• اكثر پروژه ها به دست سومي (ناظر) نياز دارند.
• بازنگري، دانشي است دقيق.
• تنها خداست كه مي تواند، انتخابي تصادفي داشته باشد.
• وقتي همه تلاشها همراه با خطاست، دستورالعملها را بخوانيد.
• هر سيستمي كه به قابليت اعتماد به نفس انسان وابسته است، غير قابل اعتماد است.
• اگر سيستمي در يك آزمايش كامل و دقيق عمل كرد، تمام سيستم هاي بعدي نقص فني دارند.
• در تمام محاسبات ممكن است هر اشتباهي رفته رفته شكل بگيرد. و همه اشتباهات در مسير بيشترين خسارتها پيش مي روند.
• يك مدار ناايمن ساير قسمت ها را از كار مي اندازد.
• نقص فني هرگز معلوم نمي شود مگر آنكه بازرسي نهايي آن محصول صورت پذيرد.

منبع: كتاب ايمني و بهداشت براي مهندسين

بیماری‌های کاربران رایانه

از سایت پزشکان ایران:
● مشکلات و عوارض کار با کامپیوتر

امروزه‌ کاربرد رایانه در زندگی بشر بسیار زیاد است و تعداد زیادی از افراد ساعت‌های متمادی با این وسیله الکترونیک کار می‌کنند، به همین دلیل شناخت عوامل مؤثر در محیط کار با رایانه اهمیت زیادی دارد.

وجود شرایط نامناسب در محیط کاری، توجه نداشتن به موارد ایمنی هنگام کار با رایانه و استفاده بیش از حد از این ابزار ممکن است در بلند مدت سبب بروز بیماری‌ها و ناهنجاری‌ها شود.

بحث مهمی که در این زمینه مطرح است، دانش ارگونومی رایانه است که شامل مطالعه و بررسی عوامل انسانی در ارتباط با رایانه و شیوه‌های تطبیق ابزارها و وسایل کار با بدن فرد است تا از بروز اثرات ناهنجار جلوگیری شود.

درچند سال اخیر تولیدکنندگان تجهیزات رایانه مانند صفحه کلید، ماوس، میز و صندلی و سایر وسایل رایانه سعی می‌کنند محصولات را مطابق با اصول ارگونومی طراحی و تولید کنند چرا که رعایت اصول ارگونومی سبب کاهش ضایعات چشم، سردرد و کمر درد کاربران رایانه خواهد شد.

ویژگی‌های یک محیط کاری مناسب برای کاربران رایانه عبارتند از: وجود سیستم تهویه مطبوع، نور کافی و مناسب، استفاده از میز مخصوص که دارای عرض و ارتفاع استاندارد باشد، استفاده از صندلی مخصوص رایانه که ارتفاع آن طوری تنظیم شود که ستون فقرات کاربر را آزار ندهد، استفاده از زیرپایی برای جلوگیری از بی‌حسی پا و کف پوش اتاق از جنس چوب یا پلاستیک باشد تا الکتریسیته ساکن تولید نکند.

با وجود رعایت نکات فوق، باز امکان بروز بیماری‌های خاص برای کاربر رایانه وجود دارد که به برخی از آنها اشاره می‌شود:

اول ایمنی، دوم کار

روزنامه جام‌جم:

امسال شعار روز جهانی ایمنی و سلامت شغلی با توجه به ظهور خطرات جدید، نیازمند الگوهای جدید پیشگیری برای دنیای در حال تغییر کار تعریف شده است.

دهه‌های اخیر پیشرفت‌های بسیاری در محیط‌های کار رخ داده است. اثرات این تغییرات روی موضوع ایمنی و بهداشت اهمیت زیادی دارد. در بعضی موارد خطرهای گذشته کاهش پیدا کرده یا حذف شده‌اند، برای مثال خودکار شدن ماشین آلات و دستگاه‌ها، اما فناوری‌‌های جدید خطر‌های جدیدی ایجاد می‌کنند.

این تغییرات منجربه خطرات تازه‌ای می‌شود که قبلا در محیط‌های کار کمتر مشاهده یا این‌که کمتر به آنها توجه می‌شد.

بررسی ‌خطر‌های جدید و نو ظهور در دنیای امروزه کاری در این چند ساله مورد توجه قرار گرفته است. خطرهای جدید شغلی ممکن است به دلیل نوآوری، ابداعات فنی، تکنیکی و تغییر اجتماعی و سازمانی ایجاد شوند مانند فناوری‌های جدید و فرآیندهای تولیدی، نانوتکنولوژی و بیوتکنولوژی یا شرایط کاری جدید و البته شیوه‌های جدید اشتغال مانند خود اشتغالی ، قراردادهای موقت، پایین آمدن سن اشتغال ، اشتغال زنان.

در حالی که فناوری‌های جدید و استفاده از آنها در صنعت پیش از این‌که درک مناسبی از اثرات فناوری‌‌های جدید روی موضوع ایمنی و بهداشت داشته باشیم به عنوان یک مساله نگران‌کننده قلمداد می‌شود.

● نانوتکنولوژی، نوآور و جدید

تخمین زده شده که در سال ۲۰۲۰ پایه و اساس تقریبا ۲۰ درصد کالاهای تولید شده در جهان استفاده از فناوری نانو است. اما این فناوری جدید و خطر‌های مربوط به آن و همچنین استفاده از مواد نانویی و خطر‌هایش ناشناخته هستند. چون اطلاعات اندکی در مورد اثرات بهداشتی و محیط زیستی این فناوری وجود دارد به طبع احتمال این‌که کارگران دچار مشکلات ناشناخته بهداشتی شوند نیز هست.

● خطرات بیولوژیکی و بیوتکنولوژی

خطرات این فناوری به دلیل جدید بودن‌شان می‌تواند کارگران مشغول در این صنعت را تحت تاثیر قرار دهد. خطرات بیولوژیکی در سال‌های اخیر خیلی مورد توجه قرار گرفته است. طبیعتا برای کارکنانی که با خطرات بیولوژیکی در تماس هستند (بیش از ۳۵ میلیون کارگر در سراسر جهان) این مشکلات اهمیت خاصی بر سلامت آنها دارد.

● خطرات مواد شیمیایی

استفاده از ترکیبات آلرژیک، حساسیت‌زا، سرطان‌زا و موتاژنیک موضوعی است که امروزه نگرانی‌های زیادی در مورد آنها وجود دارد. تعداد زیادی از حشره‌کش‌ها می‌توانند منجر به سرطان و مشکلات عصبی شوند. در کشورهای در حال توسعه درخصوص حشره‌کش‌ها کنترل ضعیفی وجود دارد. سرب، جیوه و دیگر فلزات سنگین نیز جزو دسته خطراتی هستند که توجه جدی نیاز دارند.

● تغییر شیوه‌های استخدامی و اشتغال

شیوه‌های اشتغال و کار در دهه‌های اخیر دچار تغییر و تحول شده که به دنبال آن خطرات جدی در محیط کار به وجود آمده است. کوچک شدن محیط‌های کاری، موضوع قراردادهای کار، کاهش سن اشتغال و اشتغال زنان جزو تغییر و تحولاتی است که در محیط‌های کاری رخ داده است که طبیعتا تاثیرات اجتناب‌ناپذیری روی شرایط کار و سلامت افراد شاغل دارد. این موضوع همچنین موجب افزایش استرس‌های شغلی و بیماری‌های روانی شده است که با توجه به رکود اقتصادی، تاثیر این شرایط بر افراد شاغل شدیدتر است. همچنین به دلیل رکود اقتصادی، افراد مجبور به تحمل شرایط و موقعیت‌هایی هستند که از لحاظ ایمنی و بهداشت مناسب نیستند.

در سال‌های اخیر تغییرات قابل توجهی در سن و جنس افراد شاغل رخ داده است. برای مثال در کشورهای در حال توسعه زنان مجبور به انجام کارهایی با درآمد ناکافی و شرایط نامطلوب هستند که منجر به در معرض قرار گرفتن این قشر از جامعه با خطرات جدیدی می‌شود.

● شرایط کاری جوانان

کارگران جوان به دلیل ناتوانی جسمی، فیزیولوژیکی و مهارت اندک در مورد خطرات جدید و تازه‌ای که در محیط‌های کاری وجود دارد، اطلاعات کافی ندارند.

شواهدی از کاهش شیوع مرگ و میرهای شغلی در کشورهای توسعه یافته گزارش شده، اما در کشورهای در حال توسعه این گزارش‌ها متفاوت است. به دلیل گسترش فعالیت‌های صنعتی بدون توجه به مسائل ایمنی و بهداشت در این کشورها حوادث حین کار و بیماری‌های شغلی افزایش شدیدی داشته است. با وجود تغییر و تحولات بسیاری که در محیط‌های کاری ما به دنبال شرایط جدید ایجاد شده، نیاز است شیوه‌های پیشگیری از این خطرات جدید نیز شناسایی شوند تا بتوان از وقوع این خطرات در محیط‌های کار جلوگیری کرد. راهکارهایی که برای کشور ما در این زمینه می‌توانند به کار گرفته شوند عبارتند از:

ـ ایجاد کمیته‌ای تخصصی در وزارت کار و وزارت بهداشت به منظور شناسایی ریسک‌های جدید موجود در محیط‌های کاری

ـ تدوین الزامات قانونی برای مراجعی که با فناوری نانو و بیوتکنولوژی سر و کار دارند به منظور شناسایی و کنترل خطرات ایمنی و بهداشت این فناوری‌های جدید

ـ اصلاح و به روز کردن آیین نامه‌های مربوط به مواد شیمیایی و تاکید بر خطرات جدیدی از مواد شیمیایی که تاکنون مدنظر قرار نگرفته‌اند به منظور کاهش ریسک مواجهه کارگران با این مواد

ـ اصلاح شیوه‌های اشتغال کارگران اعم از نوع قراردادها و محیط‌های کاری به نحوی که بتوان از این طریق استرس شغلی و فشارهای روانی کارگران شاغل در صنایع را کاهش داد.

ـ توجه ویژه به قشر زنان شاغل در صنعت و تدوین آیین نامه‌هایی برای بهبود شرایط اشتغال زنان.

برخی از دلايل اهميت گزارش حوادث

• كمك به پيشگيري از حوادث مشابه بعدي
• براي آن كه بتوان ادعاي جبران خسارت كرد
• براي انجام اقدامات پيشگيرانه خاص

كمك به پيشگيري از حوادث مشابه بعدي
معمولا زماني كه حادثه اي به سازمان گزارش مي شود تحقيقاتي پيرامون موضوع صورت مي گيرد و متعاقب آن اقدامات تازه اي براي حفظ ايمني و پيشگيري از وقوع مجدد حادثه انجام مي شود. براي اثر بخشي بيشتر، بهتر است اطلاعات مربوط به كليه حوادث (اعم از حوادثي كه به خير گذشته و حوادث بدون مجروح يا مصدوم) جمع آوري شوند.

براي آن كه بتوان ادعاي جبران خسارت كرد
اگر گزارش يك حادثه كاري به محض وقوع تهيه و ارائه نشود اين احتمال وجود دارد كه بعد ها نتوان آنرا (دست كم به راحتي) اثبات كرد به ويژه در مواردي كه پس از مدتي آثار مربوطه از بين رفته باشند. به علاوه، براي ادعاي خسارت بايد وقوع جراحت يا آسيب به هنگام انجام كار محرز شود.

براي انجام اقدامات پيشگيرانه خاص
با بررسي حوادث گزارش شده مي توان ريسك هاي غير منتظره، شرايط مغاير، و نظاير آنها را به خوبي مشخص كرد. در آن صورت، قادر خواهد بود از وقوع حوادث مربوطه در آينده جلوگيري كند.

تهيه گزارش در مورد برخي حوادث يك الزام قانوني است.
متاسفانه اغلب حوادث گزارش نمي شوند. وقتي از افراد درگير در حادثه سوال مي شود كه چرا گزارش مربوطه را تهيه و ارائه نكرده اند معمولا پاسخ هاي زير را از آنها مي شنويم:

• «فكر نمي كردم حادثه خيلي مهم باشد چون كسي صدمه جدي نديده بود.»
• «آخرين باري كه حادثه اي رخ داد فرم حادثه را همان طور كه گفته بودند پر كردم. اما هيچ اتفاقي نيفتاد و كسي به اين موضوع توجهي نكرد.»
• «وقت نداشتم بنشينم و فرم ها را پر كنم. من كارهاي مهم تري دارم.»
• «دوست نداشتم در گير اين ماجرا شوم. نمي خواستم براي همكارانم دردسر ايجاد كنم.»

حصول اطمينان از گزارش شدن كليه حوادث جزو وظايف مدير است. ساير كاركنان نيز ممكن است از مدير انتظار داشته باشند كه تمهيدات لازم براي جلوگيري از وقوع مجدد حوادث مشابه را انجام دهد.
تكميل فرم حادثه، و سپس بايگاني كردن و به دست فراموشي سپردن آن به درد هيچ كس نخواهد خورد و هيچ مشكلي را حل نخواهد كرد.

بر گرفته از كتاب پيشگيري از حوادث / انتشارات سارگل

دو فايل pdf با موضوع سيستم های هوشمند ايمنی (SIS)

دو فايل با موضوعيت سيستم های هوشمند ايمنی (SIS)

برای دانلود از لينك های زير استفاده كنيد. حجم فايل ها، مجموعا حدودا 1.1 مگابايت است.

دانلود PLCs in the 21st Century
دانلود Integrating Machine Safety for OEMs and Manufacturers